معرفی کتاب ایران‌شناسی در بستر روابط بین‌الملل

کتاب ایران‌شناسی در بستر روابط بین‌الملل، تألیف دکتر سیدمحمدکاظم سجادپور و دکتر زینب قاسمی‌طاری، به‌همت انتشارات مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه در بهار ۱۴۰۱ منتشر شد.

این اثر در ۱۲۴ صفحه و در قطع وزیری، به شماره شابک ۵- ۰۳- ۷۸۸۱- ۶۲۲- ۹۷۸ مشتمل بر سخن نویسندگان، مقدمه، پیشگفتار، و در سه فصل، به‌همراه کتاب‌شناسی منتشر شده است.

این کتاب درسی در چارچوبی تحلیلی، فراگیر و درعین‌حال ساده و درخور فهم، برای نگریستن به مطالعات ایران در آن سوی مرزهای ایران و در دورة بعد از انقلاب اسلامی، از منظر روابط بین‌الملل و در بستر تاریخی به نگارش درآمده است.

مؤلفان بر این باورند که: «نسبت علمی و عملی بین ایران‌شناسی و سیاست خارجی، نقش منافع مطالعاتی در ارتباط بین این دو، ارتباط بین ایران‌شناسی در داخل و خارج و نقش مهاجران ایران، مسئلة مهم اتخاذ یا عدم‌اتخاذ نگاه صرفاً امنیتی به ایران‌شناسی و ایران‌شناسان، همه نشان می‌دهند ایران‌شناسی باید به یکی از موضوعات اصلی در سیاست خارجی تبدیل شود» (ص ۹). در پیشگفتار با عنوان «نسبت ایران‌شناسی و روابط بین‌الملل» به این مهم پرداخته‌ و چرایی آن در سه چیز عنوان شده است: مطالعات اندک در این زمینه؛ فضای و مرزهای مبهم و مهم در این نسبت؛ و رابطة مستقیم میان ایران‌شناسی و روابط خارجی ایران. اهمیت مطالعة این نسبت نیز در چهار بعد مطرح شده است: منفعت مطالعاتی گستردة ایران و ایران‌شناسی؛ مطالعات سیاست و روابط خارجی ایران به‌عنوان بخشی از مطالعات ایران؛ پیوست روابط بین‌الملل و حوزه‌های گوناگون علوم اجتماعی در مطالعات ایران، و نقش مهاجران ایرانی در مطالعات ایران. نسبت عملی بین ایران‌شناسی و روابط بین‌الملل ایران نیز در این چند حوزه تبیین شده است: توجه به ایران‌شناسی از دیدگاه منفعت ملی، ترویج ایران‌شناسی و سیاست خارجی، زبان فارسی و ایران‌شناسی، پیوند با ایران‌شناسان، ارتباط بین ایران‌شناسی در داخل و خارج، امنیتی‌نکردن ایران‌شناسی، دانش و بینش ایران‌شناسی. گزاره‌های بنیادین نیز چنین برشمرده شده است: چندلایه‌بودن ایران‌شناسی، کهن‌بودن ایران‌شناسی در عین نوین‌بودن، پیوند چندلایة ایران‌شناسی با سیاست خارجی ایران، رابطة متقابل ایران‌شناسی و سیاست خارجی به‌عنوان رابطه‌ای علمی، نقش منافع مطالعاتی در پیونددادن ایران‌شناسی و سیاست خارجی، و لزوم توجه به ایران‌شناسی در سیاست خارجی به‌طور علمی و عملی.

در فصل اول، با عنوان «مطالعات ایران؛ چرایی و چارچوب»، نخست معنا و منظور از ایران و شناخت و مطالعات ایران روشن می‌شود. به بیان مؤلفان: «جامعیت و بین‌رشته‌ای‌بودن ایران‌شناسی ایجاب می‌کند که ایران را با معانی و ابعاد گوناگون آن در نظر بگیریم» (ص ۲۶). «در این کتاب بر ارائة تعریفی مشخص و محدود از آنچه ایران‌شناسی یا ‘مطالعات ایران’ نامیده می‌شود تمرکز نشده بلکه به‌جای آن بر ابعاد گوناگون ‘تعریف ایران’ و سپس مفهوم ‘شناسایی’ تأکید شده است» (ص ۲۶-۲۷). در بیان مفهوم ایران، تعریف جغرافیایی، فرهنگی، ایده، اسطوره‌ای، ژئوپلتیکی، و جهانی‌شده از نظر مؤلفان دور نمانده است. همچنین، در تبیین چرایی مطالعات ایران، جاذبه‌های جغرافیایی، قدمت تاریخی، قدرت سیاسی، جنبش‌های سیاسی و انقلابی، زبان و ادبیات فارسی، و لطافت فرهنگی مطرح شده است. مؤلفان با بیان سه خاستگاه بین‌المللی، ملی و روش‌شناسی برای ایران‌شناسی، گزاره‌های بنیادین این فصل را چنین برشمرده‌اند: چندبعدی‌بودن مفهوم ایران و توجه به شناختی ایران از منظر هر مفهوم؛ اهمیت محیط بین‌الملل و روابط سیاسی، تجاری و فرهنگی بر مطالعات ایران؛ پویایی و تحول نگاه مطالعاتی به ایران در گذر زمان؛ و نقش نگاه و روش فردی ایران‌شناس بر محتوای تولیدشده.

عنوان فصل دوم اثر «ایران‌شناسی در گذرگاه تاریخ» است و چگونگی ایران‌شناسی در دوران معاصر از ابتدای صفویه تا آخر دورة پهلوی از منظر فضای ملی، و کنشگران ملی، تعامل و نقش ایران بررسی شده است. گزاره‌های بنیادین این فصل نیز عبارت است از نگاه به ایران‌شناسی به‌منزلة موجودی زنده و پویا؛ تولد ایران‌شناسی با مطالعات زبان‌شناسی و ادبیات؛ رشد و بلوغ ایران‌شناسی با روش‌های علمی، منظم و روش‌مند؛ لزوم نگریستن انتقادی به مطالعات ایران‌شناسی در طی تاریخ.

در فصل سوم با عنوان «چارچوب ایران‌شناسی در دوران پس از انقلاب اسلامی»، این گزاره‌ها مطرح شده است: منظومه‌گونگی مجموعة ایران‌شناسی؛ پویایی، دگرگونگی و شدنِ دائمی منظومة ایران شناسی؛ کنترل‌ناپذیری مجموعة مطالعات ایران. مؤلفان کارکردهای مطالعات ایران‌شناسی را در تولید فهم از ایران، شکل‌دادن به سیاست‌ها، شکل‌دادن به افکار عمومی، نقش تعدیل‌کننده، و اثرگذاری بر تصمیم‌گیری‌ها و خروجی‌های آن را مقاله، کتاب، پایان‌نامه، سخنرانی، پردازش ایده، رسانه‌ها، مصاحبه‌ها، سیاست‌ها/ خط‌مشی‌ها و سایر تولیدات علمی و رسانه‌ای عنوان داشته‌اند.

در این کتاب تلاش شده است با توجه به دو اصل جامعیت و اختصار و پرهیز از تکرار، مفاهیم و ایده‌های اصلی در مطالعات ایران‌شناسی بدون شرح‌های طولانی دربارة تاریخچه‌ها و نام‌ها به‌رشتة تحریر درآید. همچنین، به خلأ تحول و تحلیل مکاتب ایران‌شناسی، گرایش‌ها، انگیزه‌ها و دیدگاه‌های محققان دربارة ایران و تأثیر وقایع ملی و بین‌المللی بر ایران‌شناسی، همچنین به پیوند ایران‌شناسی با سیاست خارجی خود ایران توجه شده است.

 

زهرا جلا‌ل‌زاده

کارشناس‌ارشد زبان‌شناسی

2 پاسخ
  1. امیررضا خیرخواه
    امیررضا خیرخواه گفته:

    با سلام و سپاس از اطلاع رسانی، بسیار اتفاق مبارکی ست، خوش خبر باشید. خلا چنین کتابی واقعا احساس می شد . پیشنهاد میکنم در معرفی کتابها به روش دسترسی به کتاب ، تهیه و خرید آن نیز اشاره شود تا علاقمندان بتوانند با سهولت کتاب را تهیه کنند. با آرزوی موفقیت

    پاسخ

خوشحال می شویم نظرات خود را با ما در میان بگذارید.


پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *